W dniach 16–23 sierpnia 2026 r. odbyła się XX, jubileuszowa edycja wydarzenia D-Day Hel – jednej z najbardziej rozpoznawalnych polskich rekonstrukcji historycznych poświęconych wydarzeniom II wojny światowej i lądowaniu aliantów w Normandii. Tegoroczna edycja, organizowana w Helu, ponownie przyciągnęła miłośników historii, rekonstruktorów oraz rodziny zainteresowane historią XX wieku.

D-Day Hel jest wydarzeniem o wyjątkowej skali – każdego roku Hel w czasie jego trwania odwiedza około 100 tysięcy osób. Tak liczna i zróżnicowana publiczność stworzyła szczególną możliwość dotarcia z rzetelną wiedzą historyczną do szerokiego grona odbiorców. Udział Instytutu pozwolił połączyć atrakcyjną formę rekonstrukcji z pogłębioną refleksją historyczną i naukowym komentarzem.

W programie znalazły się m.in. koncerty, prezentacje, prelekcje, konkursy, pokazy mody i fryzur z lat 40. XX wieku, wystawy oraz liczne rekonstrukcje historyczne. Wśród nich znalazła się wieczorna inscenizacja „Noc Spadochroniarzy”, a także główna inscenizacja „Lądowanie na plaży Omaha”, która w sobotę 22 sierpnia na plaży na Cyplu Helskim zgromadziła licznych widzów.

W wydarzeniu aktywnie uczestniczyli przedstawiciele Wydziału Naukowo-Badawczego Instytutu Strat Wojennych, którzy wygłosili prelekcje poświęcone historii II wojny światowej oraz dziejom Polaków związanych z działaniami wojennymi na różnych frontach.

Jednym z prelegentów reprezentujących Instytut był jego dyrektor, dr Bartosz Gondek, który wygłosił prelekcję „Nieznana karta historii KL Natzweiler-Struthof”. Wystąpienie poświęcone było historii KL Natzweiler-Struthof – jedynego niemieckiego obozu koncentracyjnego utworzonego na terenie współczesnej Francji. Uczestnicy poznali dzieje obozu, losy jego więźniów oraz jego miejsce w systemie nazistowskich obozów koncentracyjnych. 

Wśród prelegentów znalazł się również dr Daniel Czerwiński, który przedstawił wystąpienia poświęcone udziałowi Polaków w walkach na Zachodzie. Jedno z nich dotyczyło Polaków w Legii Cudzoziemskiej w czasie II wojny światowej i po jej zakończeniu, drugie zaś – udziału Polaków w walkach pod Narwikiem. Wykłady przybliżyły losy polskich żołnierzy, którzy po klęsce Francji w 1940 r., w obliczu dramatycznie zmieniającej się sytuacji politycznej i militarnej, kontynuowali walkę u boku aliantów lub podejmowali służbę w strukturach francuskich sił zbrojnych.

Prelekcja „Polacy pod Narwikiem” była z kolei poświęcona udziałowi Samodzielnej Brygady Strzelców Podhalańskich oraz polskich marynarzy i lotników w kampanii norweskiej w 1940 r. Uczestnicy poznali przebieg walk o Narwik oraz znaczenie polskiego udziału w działaniach alianckich w Norwegii.

Kolejną prelegentką reprezentującą Instytut była dr Ewa Bukowska-Marczak, która wygłosiła prelekcję „Przez Syberię do Francji. Życie i działalność Józefa Czapskiego”. Opowiedziała o niezwykłych losach Józefa Czapskiego – malarza, żołnierza Wojska Polskiego i jednego z najwybitniejszych polskich intelektualistów XX wieku. Wystąpienie przybliżyło jego wojenne doświadczenia, pobyt w sowieckich obozach, działalność w Armii Andersa, zaangażowanie w dokumentowanie zbrodni katyńskiej oraz późniejszą działalność artystyczną, publicystyczną i emigracyjną we Francji.

Dr Mateusz Kubicki wygłosił natomiast w sobotnie przedpołudnie prelekcję „Ewakuacja z Dunkierki w 1940 r.”. Mimo niesprzyjających warunków atmosferycznych – silnego deszczu i wiatru – wystąpienie zgromadziło liczne grono słuchaczy. Prelekcja poświęcona była jednemu z najbardziej niezwykłych wydarzeń początkowego okresu II wojny światowej – ewakuacji wojsk alianckich z Dunkierki w maju i czerwcu 1940 r. Uczestnicy poznali przebieg operacji „Dynamo”, podczas której z rejonu Dunkierki ewakuowano ponad 300 tys. żołnierzy alianckich, umożliwiając im uniknięcie niemieckiego okrążenia i przedostanie się przez kanał La Manche.

Ważnym elementem obecności Instytutu była również prezentacja wystawy „Białkiewicz. Świadek historii”, poświęconej postaci Tadeusza Białkiewicza – żołnierza 2. Korpusu Polskiego, którego wojenne losy stały się świadectwem doświadczeń pokolenia Polaków dotkniętych dramatem II wojny światowej. Ekspozycja, poprzez fotografie, dokumenty i materiały biograficzne, przybliżała jego drogę wojenną oraz osobiste doświadczenia, pokazując historię nie tylko przez pryzmat wielkich wydarzeń i operacji militarnych, ale również indywidualnych losów ich uczestników. Prezentacja wystawy podczas D-Day Hel stanowiła tym samym uzupełnienie programu rekonstrukcyjnego o perspektywę osobistego świadectwa historii.

Udział przedstawicieli Instytutu Strat Wojennych w XX edycji D-Day Hel był okazją nie tylko do popularyzowania wiedzy o historii II wojny światowej, lecz także do przybliżenia publiczności mniej znanych losów Polaków, którzy w czasie wojny walczyli na różnych frontach i w różnych formacjach wojskowych. Połączenie wykładów, wystawy oraz rekonstrukcji historycznych stworzyło możliwość spojrzenia na historię zarówno przez pryzmat wielkich wydarzeń, jak i indywidualnych doświadczeń ich uczestników.

Udział w jubileuszowej edycji D-Day Hel był również ważnym elementem działalności Instytutu w zakresie edukacji i popularyzacji wiedzy historycznej. Obecność w miejscu odwiedzanym przez około 100 tysięcy osób pozwoliła dotrzeć z dorobkiem i przekazem Instytutu do szerokiego grona odbiorców oraz pokazać, że historia może być nie tylko przedmiotem badań, ale również żywym i angażującym doświadczeniem.

Wszystkim uczestnikom i pasjonatom historii dziękujemy za obecność, zainteresowanie oraz wspólnie spędzony czas. Cieszymy się, że mogliśmy razem odkrywać i przybliżać historię.

Do zobaczenia za rok.