27 października 1939 roku w warszawskim ratuszu doszło do aresztowania przez Niemców Stefana Starzyńskiego, od sierpnia 1934 r. (z uaktualnieniem nominacji w marcu 1939 r.), komisarycznego prezydenta Miasta Stołecznego. Cios wymierzony został celnie, jako że ów związany z obozem piłsudczykowskim polityk wykazał się w trakcie oblężenia Stolicy heroiczną wręcz postawą. Pełnił on zresztą wówczas (tj. w dniach 8-28 września 1939 r.) funkcję Komisarza Cywilnego przy Dowództwie Obrony Warszawy. 

 
To właśnie za jego sprawą udało się zintensyfikować działalność cywilnych organizacji uczestniczących w przeciwstawianiu się niemieckim próbom zdobycia miasta (m.in. Straży Obywatelskiej, Stołecznego Komitetu Samopomocy Społecznej oraz Ochotniczych Batalionów Obrony Warszawy). Kierował także pracami Rady Obrony Stolicy, kolegium wzorowanym na analogicznym rozwiązaniu z okresu wojny polsko-bolszewickiej. Ściśle współpracował z odpowiedzialnymi za obronę miasta gen. Walerianem Czumą, gen. Juliuszem Rómmlem oraz gen. Tadeuszem Kutrzebą. 

Pomimo co najmniej dwukrotnej możliwości opuszczenia Warszawy z oferty tej nie skorzystał. Miast tego oznajmić miał gen. Rómmlowi: „Tak jak pan dzieli los swoich żołnierzy – tak i ja pozostanę wśród swoich”. Z mieszkańcami Miasta Stołecznego komunikował się poprzez pełne zaangażowania i szczerych emocji przemówienia radiowe. Ze świadectw mieszkańców obleganej Stolicy wprost wynika, że miały one istotne znaczenie w podtrzymaniu ducha oporu zdeterminowanych obrońców. 

Owa żywiołowość o tyle nie dziwi, że w trakcie zarządzania przezeń powierzonym mu miastem Starzyński wielokrotnie dawał wyraz swojemu właśnie zaangażowaniu w jego rozwój. Efektem tego był m.in. intensywny rozwój budownictwa mieszkaniowego (ponad 100 tys. tego typu lokali m.in. na Żoliborzu, Ochocie i Mokotowie), liczne renowacje zabytkowej architektury (m.in. Pałacu Blanka i Arsenału) oraz przekazanie dla zwiedzających gmachu Muzeum Narodowego. Dodajmy, że w niełatwych ekonomicznie warunkach, jako że II RP po ówczesnej recesji (zapoczątkowanej krachem na nowojorskiej giełdzie w październiku 1929 r.) zanotowała korzystny bilans budżetowy dopiero w roku 1936. 

Do tego w realiach komplikującej się sytuacji międzynarodowej i niezbędnego w tych okolicznościach zwiększania budżetu Wojska Polskiego sięgającego 30 procent rocznego dochodu narodowego. 
Po aresztowaniu Starzyńskiego przewieziono do warszawskiej siedziby Gestapo przy alei Szucha. Następnie trafiał on kolejno do niemieckiego Aresztu Centralnego (ul. Daniłowiczowska 7) i więzienia przy ul. Rakowickiej, by w końcu doczekać się osadzenia na Pawiaku w odosobnionej celi. 

Próby ustalenia daty śmierci niezłomnego prezydenta przeciągnęły się do roku 2014, kiedy to za sprawą badaczy Instytutu Pamięci Narodowej udało się zweryfikować wcześniejszą datę jego zgonu (tj. 19 marca 1944 r.). Według ustaleń IPN Niemcy zamordowali Starzyńskiego 21 lub 23 grudnia 1939 r. Do mordu doszło prawdopodobnie w Warszawie lub jej okolicach. 

Dla spragnionych wiedzy: 

Z Warszawy do legendy. Stefan Starzyński i budowa nowoczesnej stolicy 1934-1939, Łódź 2025

B. Michalec, S. Starzyński – gospodarz stolicy w latach 1934-1939, Warszawa 2021

Warszawa przyszłości. Katalog wystaw „Warszawa Przyszłości” 1936, „Dawna Warszawa” 1937 i „Warszawa wczoraj, dziś i jutro” 1938, red. M. Krupa, Warszawa 2023