Wojenne i powojenne losy polskich naukowców w drodze z Wilna do Torunia to zagadnienie przewodnie kolejnego wykładu Instytutu Strat Wojennych im. Jana Karskiego z cyklu „Cienie wojny. Spotkania o stratach i pamięci”. Przybliży je związany m.in. z Uniwersytetem Adama Mickiewicza w Poznaniu prof. dr hab. Maciej Franz. 

Podmiotem opowieści staną się losy profesorów, ale także doktorów magistrów, pracowników administracyjnych czy technicznych Uniwersytetu Stefana Batorego w czasie II wojny światowej (1939-1945), ale także po jej zakończeniu. 

Wileńskie środowisko naukowe nie tylko poniosło ogromne straty ludzkie w czasie wojny, to dodatkowo od pierwszych dni wojennych podlegało represjom sowieckim, litewskim, sowieckim, niemieckim i ponownie sowieckim. 

Obok strat ostatecznych (śmierci), przeżyli nie tylko usunięcie z pracy, wyrzucenie z domu, ale z czasem odebranie majątku, gromadzonych latami bibliotek, notatek. Czasami z pożogi wojennej nie uratowali niczego. 

Część z nich wywieziono do łagrów, część trafiła do niemieckich więzień i obozów. Jedni mieli szczęście i u boku Armii Polskiej dowodzonej przez gen. Władysława Andersa wyszli do Persji i na Bliski Wschód, tam powracając do nauki, a następnie znaleźli się na emigracji. Inni wybrali współpracę z nową, sowiecką, komunistyczną władzą. 

Każdy z tych wyborów niósł konsekwencję. Decyzje jałtańskie pozostawiły Wilno poza przyszłą, powojenną Polską. Odrodzenie polskiego uniwersytetu nad Wilią, nie było możliwe. Rozpoczął się więc exodus, nazwany repatriacją polskiej inteligencji uniwersyteckiej do nowej Polski. 

Docierali do wielu miast, także do Torunia. Tworzyli nowe uniwersytety, także ten Mikołaja Kopernika w Toruniu. Władza bowiem nie pozwoliła na odtworzenie Uniwersytetu Stefana Batorego. Rozbiła po raz kolejny środowisko wileńskie. I represje się nie skończyły, bo polskość Wilna była szczególnie dla tej nowej władzy niewygodną tradycją. 

Na wykład zapraszamy wraz z zespołem Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu do siedziby tej placówki przy ul. Słowackiego 8. Prelekcja odbędzie się we wtorek 27 października, a rozpocznie się o godz. 13.00. 

Po jej zakończeniu wśród zebranych rozlosujemy trzy egzemplarze książki autorstwa prof. Macieja Franza pt. „Kampania polska 1939 roku i następne…. Studia i szkice”.

Wstęp wolny. 

Wykład będzie transmitowany na profilu Facebooka Instytutu Strat Wojennych.