Przejdź do treści

Kościół św. Anny i klasztor Benedyktynów w Horodyszczu powstały w XVIII w. (województwo poleskie II RP, dawny powiat piński). Benedyktyni zostali sprowadzeni do Horodyszcza w 1662 r. przez Jana Karola Kopcia, który ufundował pierwsze, drewniane zabudowania klasztorne. Po ich zniszczeniu w pożarze za rządów opata Stanisława Kieszkowskiego w 1774 r. wzniesiono murowany kościół, konsekrowany rok później przez biskupa sufragana wileńskiego Feliksa Towiańskiego. Klasztor powstał zapewne nieco później, za opata Józefa Woyny-Orańskiego.

 

Świątynia wyróżniała się oryginalną architekturą, odmienną zarówno od późnego baroku wileńskiego, jak i wczesnego klasycyzmu. Był to murowany, tynkowany kościół na planie krzyża, z krótką nawą, jednoprzęsłowym transeptem i wydłużonym, prosto zamkniętym prezbiterium. Nawa, prezbiterium i ramiona transeptu miały podobną szerokość i wysokość, a na skrzyżowaniu naw znajdowała się wieżyczka na sygnaturkę z baniastym hełmem. Jednoosiową fasadę artykułowały pary wysokich pilastrów toskańskich, zwieńczonych profilowanym szczytem. Elewacje podkreślało belkowanie z wydatnym gzymsem, a dachy kryte były dachówką. 

 

Szczególną wartość artystyczną miało wnętrze kościoła, pokryte polichromią łączącą motywy późnobarokowe z wczesnoklasycystycznymi. Malowidła ścienne, wykonane zapewne w latach 80. XVIII w., przypisuje się Kazimierzowi Antoszewskiemu. 

 

W świątyni znajdowało się pięć ołtarzy, klasycystyczna ambona, chrzcielnica, konfesjonały i organy na chórze muzycznym wspartym na szerokiej arkadzie. Z kościołem łączył się murowany klasztor na planie prostokąta, poprzez aneks mieszczący kapitularz. Całe założenie uzupełniały budynki gospodarcze, oficyny, spichlerz i zabudowania rzemieślnicze.

 

W 1865 r. kościół uniknął planowanej rozbiórki dzięki staraniom m.in. Konstancji Skirmuntt - polsko-litewskiej popularyzatorki historii i publicystki. Następnie budynek świątyni został odnowiony. W czasie I wojny światowej został uszkodzony przez niemiecki pocisk artyleryjski. 

Ostatecznie świątynię zniszczyły wycofujące się wojska niemieckie 9 lipca 1944 r., uznając ją za dogodny punkt obserwacyjny dla zbliżającej się Armii Czerwonej. Kościół został wysadzony w powietrze. Zachowała się jedynie dawna oficyna klasztorna, późniejsza plebania, oraz fragment muru od strony jeziora.